Wydawca treści Wydawca treści

„Ferie z żubrem”

Podsumowanie

Dziękujemy za wspólną zabawę! Napłynęło do nas aż 158 zrealizowanych zadań od 27 osób. Zaangażowanie każdego uczestnika nagradzamy poprzez upominki z wizerunkiem żubra, a wybrane prace prezentujemy na naszym fanpage na Facebooku.

Wszystkie broszury, które były częścią cyklu „Ferie z żubrem” powstały w ramach projektu „Kompleksowa ochrona żubra w Polsce” przewidzianego na lata 2019–2023. Książeczki dostępne są bezpłatnie na platformie Issuu.

Zdobywanie wiedzy o zagrożonych gatunkach to podstawa do ich ochrony. Żubr europejski to wyjątkowy gatunek w skali światowej. Jego ochrona sięga XVI wieku. Poprzez dekrety królewskie, ukazy carskie i rozporządzenia ministerialne objęty był szczególną opieką. Trud wielu pokoleń opłacił się. Na koniec 2019 roku zinwentaryzowano 8461 żubrów na świecie i 2269 osobników tego gatunku w Polsce. Wzrost jego liczebności pozwolił na zmianę statusu w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych International Union for Conservation of Nature (IUCN). Nie jest już klasyfikowany jako gatunek narażony na wyginięcie, tylko jako gatunek bliski zagrożeniu.
Współcześnie działania ochronne w Polsce realizowane są w ramach projektu „Kompleksowa ochrona żubra w Polsce”, który zaplanowano do 2023 roku. Głównym celem projektu jest zapewnienie trwałości populacji żubra oraz jej rozwój. Założenie to realizowane jest m.in. poprzez poprawę warunków bytowania żubrów, ich monitoring, rozprzestrzenienie gatunku (zmniejszenie zagęszczenia i zwiększenie zasięgu), utworzenie profesjonalnego Banku Genów Żubra oraz edukację społeczeństwa nt. ochrony żubra. Efekty tej pracy obserwować możemy m.in. w gołuchowskiej Zagrodzie Pokazowej Zwierząt. Istniejące tu od 1977 roku stado stanowi rezerwę puli genowej żubrów oraz regularnie zasila inne stada w Europie.

 


„Ferie z żubrem”

Zapraszamy dzieci do zgłębiania wiedzy o największym ssaku lądowym Europy i zdobywania nagród

Jak wygląda? W jaki sposób się zachowuje? Co je? Kiedy się rodzi? Dlaczego go chronimy? To pytania, na które odpowiedzi będziecie znajdować na naszej stronie internetowej w kolejne dni tygodnia, od 11 do 15 stycznia. Opowieściom o żubrze będą towarzyszyć quizy, kolorowanki, a także wierszyk o żubrzątku. Dla tych, którzy wezmą udział w edukacyjnej zabawie, wytrwają z nami przez pięć kolejnych dni i zrealizują zaproponowane przez nas zadania, mamy atrakcyjne nagrody: książeczki o żubrach, maskotki, turystyczne worki oraz breloki z jego wizerunkiem.

Zadania będą dedykowane trzem grupom wiekowym: 3-6 lat, 7-9 lat, 10-13 lat. Dla najmłodszych przeznaczone są kolorowanki, wiersze dla dzieci w wieku 7-9 lat, a zgadywanki dedykujemy najstarszej grupie uczestników. Chętnie zobaczymy wypełnione przez Was karty zadań, pokolorowane obrazki, a także filmy, na których recytujecie strofy o żubrze. Można je będzie do nas przesyłać e-mailem na adres: okl@okl.lasy.gov.pl lub umieszczać na naszym fanpage’u. Koniecznie podajcie imię i nazwisko, wiek oraz adres do korespondencji. Osoba, która prześle minimum 5 materiałów odpowiednich dla swojej grupy wiekowej (po jednym z każdego dnia) otrzyma upominki z wizerunkiem bohatera naszej zabawy. Termin nadsyłania prac upływa z dniem 17 stycznia.

Zapraszamy do współpracy rodziców. Wspólna zabawa przyniesie wiele korzyści i uśmiechu. Na dobry, wesoły początek zobaczcie, jakiego koloru jest język żubra.

Żubr odchodzi od lizawki i oblizuje się szarym językiem.

Tekst i foto: Alicja Antonowicz


Otoczony opieką przez człowieka

„Ferie z żubrem”

Jeszcze 100 lat temu nie było w Polsce ani jednego żubra. Dziś żyje tu prawie 1/3 światowej populacji tego gatunku. Według danych z 2019 r. było to dokładnie 2269 osobników, z tego 221 w hodowlach zamkniętych i 2048 w stadach wolnych.

Na terenie naszego kraju mamy 6 stad wolnościowych. Największa wolno żyjąca grupa tych zwierząt licząca 770 osobników występuje na terenie Puszczy Białowieskiej, a najmniejsza, składająca się z 9 osobników, w Puszczy Augustowskiej, jednak jest to stado bardzo młode, bo powstało w 2018 r. Żubry żyjące na wolności spotkamy również w Bieszczadach (668 os.), w lasach zachodniopomorskich (305 os.), w Puszczy Knyszyńskiej (184 os.) i Boreckiej (112 os.).

Ośrodki hodowli żubrów i zagrody pokazowe rozmieszczone są w 23 miejscach na terenie całej Polski. Żubry w nich hodowane stanowią rezerwę genetyczną dla zwierząt żyjących na wolności.

Podstawowym zagrożeniem dla gatunku jest jego niewielka populacja i bardzo niska zmienność genetyczna wynikająca z małej liczby założycieli. Wszystkie żyjące obecnie na świecie żubry wywodzą się od zaledwie 12 osobników. Trudno jest zatem uniknąć kojarzenia zwierząt blisko ze sobą spokrewnionych, które przyczynia się do obniżenia odporności, a w następstwie do podatności na choroby. W ostatnim czasie szczególnie częsta jest telazjoza (choroba pasożytnicza oczu) i gruźlica bydlęca (zakaźna choroba, która może prowadzić do likwidacji całego stada).

Równie istotnym zagrożeniem jest ograniczona ilość obszarów, na których żubry mogą żyć. Zwierzęta te potrzebują ogromnych terenów pozbawionych dróg, czy zabudowań. Przykładowo stado składające się z 15–20 osobników potrzebuje do swobodnego życia i rozwoju około 100 km2. Duże skupienie żubrów na niewielkich terenach powoduje zwiększone ryzyko przenoszenia chorób.

Duża liczebność żubrów na danym obszarze oznacza również zbyt małą bazę żerową dla stada. To z kolei prowadzi do tego, że zwierzęta szukają pokarmu na polach uprawnych. Żerując na polach nie tylko zadeptują i zjadają uprawy. W ich organizmach kumulują się szkodliwe substancje zawarte w środkach ochrony roślin.

Stado żubrów na polu uprawnym/ źródło: wisent.org

Opieka nad stadem żubrów to praca na pełen etat przez cały rok. Leśnicy, naukowcy i miłośnicy przyrody troszczą się o to, by zwierzęta te czuły się dobrze i miały jak najlepsze warunki do życia w naturze. Dbają o wodopoje, oczka wodne, budują brogi i paśniki, w których wykładany jest pokarm. Rekultywują i tworzą śródleśne łąki oraz odnawiają stare sady i sadzą nowe drzewa owocowe. Zajmują się całoroczną obserwacją stad – sprawdzają ich liczebność, rozmieszczenie i stan zdrowia. Prowadzą badania naukowe, gromadzą materiał genetyczny, by poszerzyć wiedzę o gatunku i czynnie go chronić. Pilnują zdrowia żubrów i zapewniają im opiekę weterynaryjną. W celu zwiększenia aktualnego zasięgu i wzbogacenia stad już istniejących przewożą żubry zarówno między polskimi hodowlami, jak i wysyłają do innych państw. Latem koszą łąki, żeby jesienią napełnić sianem „leśne stołówki”. Wspólne działania Lasów Państwowych, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Białowieskiego Parku Narodowego oraz Stowarzyszenia Miłośników Żubrów przynoszą dobre rezultaty i dzięki nim możemy spokojnie delektować się widokiem żubrów oraz z nadzieją patrzeć w przyszłość.

Tekst: Karolina Ziółkowska


Dzieciństwo żubra – czyli czas cielęcia

„Ferie z żubrem”

Młode żubra przychodzą na świat zazwyczaj w maju–czerwcu, rzadziej w lipcu. Ciąża trwa około 9 miesięcy. Przed porodem samica opuszcza stado i rodzi w odosobnieniu. Wraca do niego dopiero po kilku dniach już z maleństwem. Tuż po narodzinach żubr waży od 15 do 35 kg. Cielę szybko wstaje na nogi i już po godzinie zaczyna ssać mleko.

Przez pierwszy tydzień malec nie odstępuje matki na krok. Samica żubra więcej czasu poświęca wówczas wylizywaniu, strzeżeniu i karmieniu swojego dziecka niż na jedzeniu.

Młody żubr ssie mleko matki/ fot. D. Piotrowska

Do trzeciego miesiąca życia młode karmione są mlekiem matki i nie są samodzielne. Później zaczynają próbować innych pokarmów.

Kiedy podrosną, nabiorą sił i odwagi, młode żubry poświęcają dużo czasu na zabawy. Kręcą się w kółko, biegają z uniesionym ogonem, podskakują, zaczepiają starsze żubry i przepychają się z nisko opuszczonymi głowami. Są to przymiarki i próby sił przed prawdziwymi walkami dorosłych byków zmagających się o terytorium lub o samicę.

Pozorowana walka młodych byków/ fot. R. Walendowski

Żubrzyce są dobrymi mamami i w razie niebezpieczeństwa będą bronić cielęcia, nawet atakując intruza. Żubry zazwyczaj unikają kontaktu z ludźmi. Jednak są to dziko żyjące zwierzęta, więc mogą być agresywne, jeżeli poczują się zagrożone. Aby uniknąć niebezpieczeństwa powinniśmy:

  • nie zbliżać się na odległość mniejszą niż 50 metrów;
  • nie karmić zwierząt;
  • stać spokojnie, gdy żubr jest blisko, a następnie powolutku się oddalić;
  • nie denerwować ich specjalnie i nie hałasować;
  • psy trzymać na smyczy z dala od żubrów.

Jeżeli zostawimy je w spokoju nic nam nie grozi.

Tekst: Karolina Ziółkowska


Żubr to zwierzę stadne

„Ferie z żubrem”

Zapraszamy do edukacyjnej zabawy. Materiały i zasady udziału znajdują się na dole strony.

W naturze żubra leży tworzenie stada. To strategia, która pomaga w przetrwaniu – poszukiwaniu pokarmu, obronie przed niebezpieczeństwem czy wychowaniu młodych osobników.
Dorosłe krowy, cielęta oraz młodzież obu płci tworzą grupy mieszane. Przewodnikiem takiej grupy jest starsza, doświadczona samica, która ocenia niebezpieczeństwo i daje sygnał do odwrotu lub do dalszego marszu. Gdy ona przystaje – zatrzymuje się całe stado, gdy rusza do ucieczki – wszystkie pozostałe też uciekają. W sezonie wegetacyjnym grupy mieszane składają się z kilkunastu zwierząt. W zimie tworzą większe zgrupowania w miejscach dokarmiania liczące nawet kilkadziesiąt osobników. To znakomita okazja do przeprowadzenia corocznej inwentaryzacji tych zwierząt. Łatwiej jest je wówczas policzyć, ponieważ są mniej rozproszone w terenie.

Byki większą cześć roku spędzają samotnie lub tworzą grupy kawalerskie składające się z 2–3 samców. W okresie rozrodczym dołączają do stad mieszanych.

Żubry wydają charakterystyczny głos zwany chruczeniem. Najczęściej chruczy krowa, porozumiewając się z cielęciem, a byki tylko podczas okresu rujowego. Dźwięki wydawane przez samce są niższe i bardziej chrapliwe.

Spośród zmysłów najlepiej rozwinięty mają węch. Zwierzęta, które odłączyły się od grupy na pewien czas, podążają za stadami posługując się węchem.

Żubry potrafią przejść wiele kilometrów szukając samic lub nowych miejsc z większą ilością przysmaków. Sprawnymi susami przeskakują przez zwalone drzewa. Nie straszne im grząskie błoto, doliny rzek czy bagna.

W ciągu dobry żubry dzielą sobie czas na żerowanie, odpoczynek i ruch. W czasie przeżuwania i odpoczynku żubry leżą. Wygniecione miejsca, które pozostawiają, nazywają się legowiskami, a te, w których zażywają kąpieli piaskowych – kupryskami. O higienę pomagają im dbać również ptaki, które wyjadają owady z gęstej sierści żubrów.

Żubry w kuprysku/ fot. D. Piotrowska

W ciągu roku żubry mają dwa rodzaje okrywy: letnią i zimową. Pod koniec zimy zaczynają zmieniać sierść z zimowej na letnią. Najpierw linieją w okolicach głowy i szyi, potem na reszcie ciała. W końcu lipca mają już tylko sierść letnią.

Widoczna zmiana sierści z zimowej na letnią/ fot. D. Piotrowska


Posiłek żubra

„Ferie z żubrem”

Zapraszamy do edukacyjnej zabawy. Materiały i zasady udziału znajdują się na dole strony.

Żubry nazywane są niekiedy „dużymi krowami”. Łączą je, wynikające z pokrewieństwa, podobieństwa w wyglądzie oraz m.in. sposób odżywiania. Są przeżuwaczami. Ich żołądki składają się z czterech komór, a pojemność największej z nich – żwacza – wynosi ponad 100 l. Żubry większość czasu spędzają na pobieraniu pokarmu oraz na jego trawieniu, co wiąże się ze spokojnym leżeniem i przeżuwaniem.

Nasz bohater – żubr odżywia się roślinami. Ze względu na swoje rozmiary ma ogromny apetyt i potrzebuje dużo pokarmu. Dziennie zjada około 50 kg pożywienia, które zmienia się zależnie od pory roku. Wiosną żywi się pierwszymi pojawiającymi się roślinami np. zawilcem gajowym. Latem chętnie zjada trawy i inne rośliny zielne, a jesienią żołędzie i bukiew (owoce buka) oraz grzyby, szczególnie opieńki. Urodzaj dębów i buków oznacza dla tego roślinożercy czas dostatku. Zimą ogryza gałązki drzew i krzewów. Jest to też okres zimowego dokarmiania przez człowieka.

Do największych przysmaków żubrów należą: trawy – kupkówka pospolita, śmiałek darniowy; turzyce, jak np.: trzcinnik leśny oraz zioła – podagrycznik pospolity i pokrzywa zwyczajna. Chętnie skubią liście i pędy maliny oraz trzmieliny, grabu, jesionu czy iwy. Uwielbiają też zimozielone liście jeżyn. Wbrew powszechnie panującej opinii nie przepadają za turówką wonną zwaną żubrówką.

Pragnienie zaspokajają pijąc wodę z naturalnych strumieni i oczek wodnych. Nie muszą jednak robić tego codziennie, zwłaszcza w dni deszczowe nie jest im potrzebne dodatkowe źródło wody. Zimą jedzą śnieg.

 

Tekst: Karolina Ziółkowska, Nela Popiołek


Czy każdy wie, jak wygląda żubr?

„Ferie z żubrem”

Zapraszamy do edukacyjnej zabawy. Materiały i zasady udziału znajdują się na dole strony.

Sam fakt, że żubr europejski jest największym ssakiem lądowym Europy, dużo o nim mówi. Wyglądem zbliżony jest do swojego kuzyna z Ameryki Północnej – bizona amerykańskiego. Imponującego wyglądu nadaje mu duży, silnie wykształcony garb, ostro zakończone rogi i bystre spojrzenie. Przyjrzyjmy się temu majestatycznemu zwierzęciu z bliska.

Dorosłego samca żubra nazywa się bykiem, samicę krową albo żubrzycą, a młode cielęciem.

Do wieku 2–3 lat różnice w wielkości ciała między jałówkami a bykami są niewielkie. Dopiero w późniejszym okresie widać, że samice mają drobniejszą sylwetkę i mniejszy garb niż samce. U byków występuje duża dysproporcja między masywnym przodem ciała, a niskim i wąskim tyłem.

  • Masa ciała – dorosły byk waży od 440 do 920 kg, krowa od 340 do 640 kg.
  • Tułów – stosunkowo wąski i krótki, co ułatwia poruszanie się między drzewami w lesie.
  • Nogi – mocnej budowy, zakończone racicami. Przednie racice są szersze niż tylne, u samców większe niż u samic.

                           Porównanie tropów żubra samicy i samca.

  • Szyja – pokryta dłuższymi włosami, które w jej dolnej części tworzą tzw. „brodę”.
  • Głowa – duża, nisko osadzona.
  • Uszy – okrągłe, owłosione wewnątrz i na zewnątrz.
  • Nos – każdy osobnik ma na skórze śluzawicy inny wzór, który porównać można do linii papilarnych u człowieka.
  • Oczy – ciemnobrunatne, osadzone w oczodołach chroniących je przed mechanicznymi uszkodzeniami.
  • Rogi – występują u obu płci. U samic są znacznie cieńsze i krótsze niż u samców oraz bardziej zagięte do środka.
  • Wysokość w kłębie – samce do 188 cm, samice do 167 cm.
  • Ogon – długości od 60 do 80 cm, zakończony kępką dłuższych włosów.
  • Sierść – gęsta, barwy płowo-brunatnej, dłuższa na przodzie ciała, krótsza na zadzie.

Samce żyją około 20 lat, samice rzadko przekraczają wiek 25 lat.

 

Tekst: Karolina Ziółkowska, Nela Popiołek